Hakblok >
Popmuziek >

Het digitale tijdperk >
Stamboomonderzoek >

Wegwijzer >
Over Van de hak op de tak >

Zoeken >

 

 

Het weer de afgelopen maand

Het weer in februari was koud, nat en somber. Met een gemiddelde maand- temperatuur in De Bilt van 1,6 °C was het 2,4 °C kouder dan het langjarige gemiddelde. Er werden in De Bilt 15 vorstdagen (minimumtemperatuur lager dan 0,0 °C) en 5 ijsdagen (temperatuur het gehele etmaal onder nul) geregistreerd.  De laagste temperatuur van -11,4 °C werd op 15 februari op de vliegbasis Twenthe gemeten. Er viel gemiddeld over het land 69 millimeter neerslag tegen een langjarig gemid- delde van 47millimeter en daarmee was februari een natte maand. De zon scheen gemiddeld over het land 57 uur terwijl 78 uren normale waarden zijn voor februari. In De Bilt scheen de zon 53 uren tegen een langjarig gemiddelde van 79 uren. Op verschillende dagen viel er in februari op uitgebreide schaal veel sneeuw met overlast tot gevolg.

KNMI februari 2010 >

 

 
   
Kijktips voor de week van 08 maart 2010
 

Kiezen is wetenschap

Bron website: 'Ons dagelijks leven bestaat voor een groot deel uit het maken van keuzes. In de eerste aflevering van Labyrint aandacht voor de gemeenteraadsverkiezingen, bij uitstek een moment waarop kiezen belangrijk is. Maar wie denkt dat zijn stem het gevolg is van bewuste, rationele overwegingen komt bedrogen uit. We laten ons namelijk leiden door allerlei onbewuste processen. Het brein maakt de keuze voor ons en laat ons geloven dat we het zelf hebben bedacht. Worden we geregeerd door onze hersenen? Labyrint stapt ook uit het brein de maatschappij in. Onze huidige, populistische democratie heeft een probleem. De politiek draagt uit dat zij dicht bij de burger wil staan, maar tegelijkertijd wordt de burger steeds ontevredener. We hebben een nieuw model voor de democratie nodig waarbij de verhouding tussen burger en politiek wordt hersteld. Labyrint onderzocht of nieuwe computermo- dellen een bijdrage kunnen leveren aan zo'n nieuwe democratie. Kunnen zij de communicatie tussen burger en politiek verbeteren? De rol van bewustzijn bij het maken van keuzes zou wel eens kleiner kunnen zijn dan we denken. We worden geleid door eerste indrukken, onbewust ontvangen signalen en ervaringen uit het verleden. Labyrint ontrafelt samen met hoogleraren Victor Lamme en Ap Dijksterhuis ons brein in verkiezingstijd. Verder laat Prof. Alexander Todorov zien dat ons brein binnen enkele seconden karaktereigenschappen, zoals bijvoorbeeld bekwaamheid, aan gezichten toebedeelt. Voor Labyrint onderzocht hij wat de gezichten van Nederlandse politici onze hersenen vertellen. Spreekt het gezicht van Balkenende boekdelen over zijn karakter'?

Labyrint: Kiezen is wetenschap. VPRO/Teleac 2010, 32 minuten >

Hersenen en gedrag >

 

 

Onbekend gezicht

In ‘onbekend gezicht' aandacht voor de minuscuul kleine hersengebiedjes van het visuele systeem in de hersenen die ieder hun eigen functionaliteit hebben en die bepalend zijn of iemand een gezicht kan herkennen of zich ruimtelijk kan oriënteren. Hersenonderzoek maakt steeds duidelijker hoe gespecialiseerd onze hersenen zijn. Het visuele systeem - dat alles bij elkaar ongeveer een derde deel van de hersenschors in beslag neemt - is eigenlijk onderverdeeld in allerlei kleine gebiedjes, verantwoordelijk voor bijvoorbeeld kleurpercep- tie, voor het waarnemen en verwerken van ruimtelijke informatie, of voor gezichtsherken- ning. Martha Farah, neuropsycholoog aan de Universiteit van Pennsylvania: 'Het kunnen lezen van gelaatsuitdrukkingen is een belangrijke eigenschap in het sociale verkeer, maar soms is het nog intact bij mensen die geen gezichten meer kunnen herkennen, niet zien of iemand een man of een vrouw is of hoe oud een persoon is, maar die wel kunnen zien of iemand boos, blij of verdrietig is. Bij het zien van huizen en gezichten worden er in de visuele cortex verschillende hersengebiedjes actief. Je kunt dus niet zeggen dat er één allesomvattend gezichtszintuig is die alle informatie naar dezelfde plaats in de hersenen stuurt. Tijdens de evolutie kwamen mensen steeds weer voor nieuwe problemen te staan die stuk voor stuk moesten worden opgelost en dat leidde ertoe dat er steeds een nieuw gespecialiseerd gebiedje in de visuele hersenschors bijkwam. Daarom zitten we nu opgescheept met een ratjetoe van visuele processors die allemaal een vergelijkbare taak hebben. Er is er eentje om gezichten te herkennen, eentje voor het herkennen van de omgeving, het zien van bewegingen, et cetera.'

VPRO Noorderlicht. Onbekend gezicht. Karin Schagen, VPRO 2000, 25 minuten >

Hersenen en gedrag >

 


Spiegel in het brein

Spiegel in het brein gaat over de functie van het spiegelsysteem dat gesitueerd is in de premotorcortex van de hersenen. Zonder dat we ons daarvan bewust zijn, spiegelen we ons voort- durend aan het gedrag van andere mensen. Het spiegelsysteem in ons brein werd omstreeks 1992 bij toeval ontdekt door een Italiaanse onderzoeksgroep aan de Universiteit van Parma. De neurowetenschappers Rizzolatti en Gallese bestudeerden de hersenen van apen die kleine en grote voorwerpen als rozijnen en appels oppakten. Ze ontdekten dat een deel van de neuronen ook actief was als de apen niets deden, maar louter toekeken als de onderzoekers de apen voordeden wat er van ze werd verwacht. Gallese: 'Een vervolg was om te onderzoeken of mensen ook een dergelijk systeem hebben. Met behulp van magnetische stimulatie hebben we de gevoeligheid van de premotorcortex getest en daaruit bleek dat er ook bij mensen een prikkel werd opwekt als ze naar een handeling keken. We ontdekten ook een verschil: bij apen zijn er alleen spiegel- neuronen actief bij het grijpen van grotere en kleinere voorwerpen, maar bij mensen is dat uitgebreider. Wij hebben net als apen een spiegelsysteem, maar wij kunnen er naar believen mee communiceren en imiteren terwijl apen er alleen passief anderen mee kunnen waarnemen.'

VPRO Noorderlicht: Spiegel in het brein, Karin Schagen 2002, 25 minuten >

Hersenen en gedrag >

 

Foto Biënnale Bamako

In 2009 werd in de hoofdstad Bamako van het Afrikaanse land Mali de Foto Biënnale van Bamako gehouden. Trendspotting, het interna- tionale kunst- en cultuurprogramma van de VPRO, maakte een reportage van dit belang- rijkste fotografiefestival van Afrika. De enige Europese deelnemer aan de biënnale in Bamako was de Britse fotograaf Martin Parr met zijn opmerkelijke serie Luxury. Parr: 'Het zijn hoofdzakelijk foto's van de afgelopen vijf jaar van rijke mensen die zich vermaken bij modeshows, paardenrennen en kunstbeurzen. Dat zijn de gelegenheden waar rijke mensen op afkomen. In tegenstelling tot traditionele fotografen die armoede vastleggen, fotografeer ik rijkdom.  Het gevoel is hetzelfde, haast een humanistische kreet want de problemen van de wereld zijn volgens mij de overbevolking en dat iedereen te rijk wordt. Dus dat leek me wel interessant. Fascinerend is dat toen ik hiermee klaar was je de economische problemen en de crisis kreeg. Nu is het bijna een grafschrift, een terugblik op deze tijd: de zeepbel. Mijn project Luxury is een visueel onderzoek van die zeepbel.' Foto: Martin Parr uit de serie Luxury.

VPRO Trendspotting. VPRO december 2009, 52 minuten >

Wereldberichten >


Een tijd voor empathie

Wim Brands in gesprek met hoogleraar psychologie en apenkenner Frans de Waal: 'Ik verzet me in mijn boek tegen hoe door politici de biologie wordt gebruikt. De conservatieve politici in Amerika houden niet van evolutie, maar in de praktijk passen ze het Darwinistische denken wel toe. Ze zeggen: de maatschappij moet georganiseerd worden op basis van de principes van de natuur: Survival of the fittist en op dat model is Wall Street in New York gebaseerd. Reagan en Thather waren in de jaren tachtig van de twintigste eeuw bij uitstek de politieke leiders die dit machtsdenken omarmden en hadden het idee dat daar alleen maar goeds uit voort zou komen, maar dat systeem is vorig jaar met de wereldwijde economische crisis in elkaar gestort. Nu is iedereen zich aan het herbezinnen of dit wel de juiste weg was. Een weg waarin alles op competitie was gebaseerd en dat alles zich vanzelf uitsorteert en zich ten goede van ons zal wenden. Natuurlijke selectie is een meedogen- loos proces waarin geselecteerd wordt, maar wat er uit voortkomt kan van alles zijn. Het heeft een diversiteit aan soorten gecreëerd waaronder dolfijnen, olifanten en mensen die van elkaar afhankelijk zijn en die een heel nauwe samenleving opzetten waarin empathie en samenwerking heel belangrijk zijn. Als je een samenleving ontwerpt, en je wilt biologie als voorbeeld nemen, dan zou ik zeggen dat je ook naar die kant van de zaak moet kijken.'

VPRO Boeken: Een tijd voor empathie door Frans de Waal. VPRO 2009, 25 minuten >

kijktips hersenen en gedrag >

 

Na-apen

In zijn boek ‘De Aap en de Sushimeester’ (2001) betoogt de primatoloog Frans de Waal dat er weinig verschil bestaat tussen menselijk en dierlijk leren. Beiden beginnen met observatie en imitatie, waarna er soms lange tijd nodig is om de vaardigheid echt onder de knie te krijgen. Aangeleerd gedrag, dat in verschillende kolonies anders is, ziet De Waal als dierencultuur. Hij noemt als voorbeelden het notenkraken met stenen of het wassen van voedsel met zeewater. De Waal: 'Bij cultuur denken mensen vaak aan het luisteren naar Beethoven of het bezoeken van een museum voor moderne kunst, maar het eten van een kroket op straat is ook cultuur. Cultuur heeft een aantal aspecten, maar de overdracht van kennis en gewoontes is de grootse gemene deler van cultuur en dat komt overal voor. De menselijke cultuur is waarschijnlijk heel eenvoudig begonnen en vergelijkbaar zoals we dat tegenwoordig bij Chimpansees zien die bepaalde technologieën aan elkaar overdragen. Ik denk dat bij de mens heel veel educatie plaatsvindt zonder dat mensen zich daarvan bewust zijn dus dat kinderen heel veel dingen overnemen van volwassenen zonder dat er maar een woord van instructie aan te pas komt. Neem bijvoorbeeld een Japanse Sushikok: de Sushimeester heeft meestal een leerling die niet actief onderwezen wordt, maar ook niet wordt beloond en bestraft. De leerling neemt van alles waar en na drie jaar van waarneming kan de leerling zelf een sushi maken. We denken dat heel veel van de culturele overdracht bij apen op dezelfde manier gebeurt.

VPRO Noorderlicht, na-apen. Jos Wassink. VPRO 2001, 25 minuten >

Hersenen en gedrag >